Lean Manufacturing là gì?
Hiểu rõ một vấn đề là điều quan trọng, nhưng tiếp cận sao cho hợp lý là điều quan trọng không kém. Lean không chỉ là công cụ mà còn là triết lý.
Tiếp cận vấn đề
Có một câu chuyện đại ý rằng: Một người cha kể cho con về đức Phật và Chúa Jesus. Tuy nhiên khi người con hỏi:
- Con nên tôn sùng ai và đi theo ai?
Thì người cha trả lời:
- Con không nhất thiết phải tôn thờ hay tôn sùng ai. Đôi khi, chính trong những khoảnh khắc yên lặng, con sẽ thấy 'vị Phật’, ‘vị Chúa’ của mình. Cũng có thể, chính con là vị Phật mà con đang tìm kiếm. Trước tiên con hãy cứ sống và thực hành những điều tốt đẹp mà mình học được từ những giáo lý đó.
Bước đến với Lean cũng như vậy, Lean bên cạnh TPM, TQM, WCM, Six Sigma, Agile… chúng ta có thể áp dụng, theo đuổi, hoặc có thể kết hợp, sáng tạo hệ thống phù hợp nhất cho mục tiêu phát triển của doanh nghiệp.
Tư duy hệ thống
Tư duy hệ thống giúp chúng ta tiếp cận một cách toàn thể, thay vì chỉ nhìn vào 1 công cụ nhất định. Những phương thức sản xuất trước đó được đề cập đến trong Lịch sử phát triển của Lean Manufacturing phần lớn chỉ đề cập đến 1 số khía cạnh của vấn đề. Ví dụ việc tiêu chuẩn hóa công việc của Taylor, các kỹ sư công nghiệp sẽ sử dụng các kỹ thuật như nghiên cứu thời gian và chuyển động để xác định "cách tốt nhất" thực hiện công việc, từ đó giao cho công nhân những nhiệm vụ ngắn gọn và lặp đi lặp lại. Tuy nhiên, đôi khi quan điểm này bị xem là tiêu cực, đơn điệu và phi nhân tính hóa.
Tư duy hệ thống liên quan đến việc xem xét toàn bộ hệ thống chứ không chỉ là các bộ phận riêng lẻ. Tư duy hệ thống giúp chúng ta hiểu được hành vi của hệ thống - cách thức các bộ phận của hệ thống tương tác để đạt được mục tiêu chung. Sản xuất tinh gọn (Lean manufacturing) là một hệ thống, nghĩa là một chuỗi các bộ phận được tích hợp với mục tiêu được xác định rõ ràng. Một trong những vấn đề với việc triển khai Lean là xu hướng chọn lọc các hoạt động, thay vì nắm bắt toàn bộ hệ thống. LeanNext sẽ dành 1 bài viết riếng về chủ đề Tư duy hệ thống này. Về cơ bản, tư duy hệ thống có các đặc điểm sau:
Mục tiêu
Các bộ phận cấu thành
Chức năng của mỗi bộ phận
Mối quan hệ giữa các bộ phận
Cách tiếp cận này giúp nhà quản trị có cái nhìn toàn diện, sâu sắc về hoạt động sản xuất, từ đó đưa ra quyết định tối ưu cho toàn bộ hệ thống, tránh được những hệ lụy tiêu cực do chỉ tập trung vào một phần.
Quan điểm cũng cần thay đổi
Trong bối cảnh thị trường hiện nay, khách hàng có vô vàn lựa chọn và thông tin dễ dàng tiếp cận, sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp ngày càng trở nên khốc liệt. Trước kia, việc tính toán lợi nhuận của một doanh nghiệp thường tuân theo công thức đơn giản:
Chi phí + Lợi nhuận mong muốn = Giá bán
Tuy nhiên, với mức độ cạnh tranh hiện tại, công thức này không còn phù hợp. Thay vào đó, doanh nghiệp cần phải điều chỉnh cách tiếp cận của mình thành:
Giá bán (đã cố định) – Chi phí = Lợi nhuận
Điều này có nghĩa để duy trì khả năng cạnh tranh và đảm bảo lợi nhuận, doanh nghiệp phải tập trung vào việc giảm chi phí. Nhưng câu hỏi đặt ra là, liệu một doanh nghiệp có thể giảm chi phí sản xuất, vận hành nhưng vẫn không ngừng nâng cao chất lượng sản phẩm và đa dạng hóa lựa chọn của khách hàng, thúc đẩy tinh thần làm việc của nhân viên được hay không?
Để đạt được điều này, cần có một hệ thống quản lý hiệu quả. Một trong những mô hình nổi bật và được chứng minh là hiệu quả chính là Hệ thống Sản xuất của Toyota (TPS - Toyota Production System), còn được biết đến với tên gọi Lean.
TPS - Hệ thống sản xuất của Toyota
Hệ thống TPS có thể được ví như một ngôi nhà với nền tảng là sự ổn định (Stability) và tiêu chuẩn hóa (Standardization). Các trụ cột chính là “Just-in-time” (giao đúng lúc, đúng loại, đúng số lượng) và Jidoka (tự động hóa thông minh). Mục tiêu (như mái nhà) của hệ thống là tập trung vào khách hàng: cung cấp chất lượng cao nhất cho khách hàng với chi phí thấp nhất trong thời gian ngắn nhất. Trái tim của hệ thống là sự tham gia: các thành viên trong đội ngũ linh hoạt và có động lực liên tục tìm kiếm những cách làm tốt hơn.
Trong TPS mỗi hoạt động đều có sự liên kết với nhau và cùng được điều chỉnh theo mục tiêu chung. Ngày nay, khách hàng có những kỳ vọng lớn hơn, nên các yếu tố an toàn, môi trường và tinh thần làm việc được thêm vào mục tiêu cốt lõi - phản ánh nhu cầu hiện đại về trách nhiệm xã hội và sự hài lòng của nhân viên. Do vậy, đâu đó chúng ta sẽ bắt gặp cụm từ viết tắt PQCDSME:
Productivity (Năng suất)
Quality (Chất lượng)
Cost (Chi phí)
Delivery time (Thời gian giao hàng)
Safety (An toàn)
Morale (Tinh thần làm việc)
Environment (Bảo vệ môi trường)
Ảnh trên mô tả cụ thể hơn các công cụ áp dụng để xây dựng nên hệ thống. Tuy nhiên TPS không chỉ là một tập hợp các công cụ và kỹ thuật, mà còn là một triết lý quản lý và văn hóa tổ chức. Nó khuyến khích sự tham gia của tất cả các thành viên trong tổ chức vào việc cải tiến liên tục và tìm kiếm những cách làm việc tốt hơn. Việc duy trì và củng cố các khái niệm cốt lõi của TPS là chìa khóa để đạt được sự cải tiến bền vững và tạo ra giá trị lâu dài cho khách hàng.
Các yếu tố chính có thể liệt kê đến bao gồm:
Jidoka (Tự động hóa thông minh): Máy móc tự động dừng khi phát hiện lỗi, ngăn chặn sản xuất lỗi. Nguồn cảm hứng từ máy dệt tự động của Sakichi Toyoda.
Just-in-Time (JIT): Sản xuất và cung cấp đúng sản phẩm, số lượng, thời điểm cần thiết, giảm thiểu tồn kho.
Kanban (Thẻ Kanban): Công cụ quản lý trực quan, đơn giản, truyền tải thông tin sản xuất, vận chuyển, đảm bảo quy trình JIT.
Heijunka (Cân bằng sản xuất): Cân bằng về loại sản phẩm và lượng sản xuất, nhằm điều chỉnh quá trình sản xuất theo sự thay đổi của yêu cầu khách hàng.
Kaizen (Cải tiến liên tục): Luôn tìm kiếm và áp dụng các cải tiến nhỏ, liên tục để nâng cao hiệu quả.
Tạm kết
Nhìn chung, Hệ thống sản xuất Toyota cung cấp một mô hình mạnh mẽ cho việc áp dụng Lean hiệu quả trong sản xuất. Tuy nhiên để áp dụng hiệu quả với các doanh nghiệp khác cần phải hiểu rõ hiện trạng của doanh nghiệp, tinh thần và triết lý của Lean, ứng dụng linh hoạt các công cụ. Chúng ta sẽ tìm hiểu kỹ hơn các khái niệm và công cụ như giá trị, lãng phí, hệ thống kéo, 5S, quản lý trực quan,…đều xoay quanh tinh thần và triết lý Lean này.
